Historia

| No comments

Dąbrowica
Dąbrowica to wieś położona 7 kilometrów na północny zachód od Lublina, w kierunku na Nałęczów. Historycznie należała do parafii i powiatu lubelskiego. W latach 1317 i 1330 była dwukrotnie przenoszona z prawa polskiego na prawo średzkie przez króla Władysława Łokietka. W XIV wieku Dąbrowica była wsią szlachecką. Jej właścicielami, aż do 1737 r., byli kolejni przedstawiciele rodziny Firlejów, herbu Lewart a następnie: Liniewscy, Janiszewscy, Józef Potocki oraz Lingenauowie. W końcu XIX wieku dokonano parcelacji dóbr dąbrowickich i ich sprzedaży za długi.

 

Firlejowie
Firlejowie h. Lewart, właściciele Dąbrowicy, to jedna z najznamienitszych rodzin szlacheckich, jakie wydała Lubelszczyzna; zasłużona zarówno dla dawnego województwa lubelskiego, jak też dla całej Rzeczypospolitej. Swoją świetność Firlejowie przeżywali w XVI w., gdy poszczególni członkowie rodziny sprawowali najwyższe urzędy w państwie i wiedli prym, jako przywódcy różnowierców.

 

Najbardziej znani przedstawiciele rodziny to:

  • Jan z Dąbrowicy Firlej (ok. 1521-1574), wojewoda krakowski i marszałek wielki koronny; przywódca kalwinistów małopolskich (pochowany w Kocku, w kościele parafialnym zamienionym na zbór);
  • Mikołaj z Dąbrowicy Firlej (zm. 1526), kasztelan krakowski, wielki hetman Koronny, uczestnik wojen z Rosją w latach 1508-1511 oraz dowódca wojsk zaciężnych w wojnie z Zakonem w latach 1519-1521;
  • Mikołaj z Dąbrowicy Firlej (zm. 1588), wojewoda lubelski, syn Piotra, wojewody ruskiego, przywódca różnowierców (kalwinistów) małopolskich, założyciel zboru w Lewartowie (dzisiaj Lubartów) znacząco kształtującego całość ruchu religijnego kalwinistów w skali całej Polski; znawca spraw morskich i główny współpracownik króla Stefana Batorego w jego polityce morskiej;
  • Henryk Firlej (1574-1626), podkanclerzy Koronny w latach 1613-1618, od 1624 arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski.

 

Zamek w Dąbrowicy
Najlepsze lata dla rozwoju Dąbrowicy, to okres, gdy była ona własnością Firlejów. Pierwsza rezydencja tej rodziny powstała w Dąbrowicy prawdopodobnie w 1 ćwierci XV wieku. Pobudowany wtedy zamek istniał do połowy XVI w., gdy ok. 1553 r. rozpoczęła się jego gruntowna przebudowa, ukończona ok. 1565 r. Dokonali jej Piotr Firlej i jego syn Mikołaj. Szesnastowieczny zamek po przebudowie był murowany, dwukondygnacjonowy, dwutraktowy z basztą w narożniku południowo-zachodnim, pochodzącą z końca XVI wieku. Następna rozbudowa, tym razem na rezydencję o charakterze pałacu, miała miejsce w latach 1610-1630. Pałac ten został wzniesiony na planie odwróconej litery „L”. Był murowany z cegły i kamienia, dwukondygnacjonowy. Zachodnie skrzydło posiadało na narożach trzy wieloboczne wieże, natomiast elewację wschodnią stanowiła dwukondygnacjonowa galeria arkadowa, zwieńczona attyką. W roku 1694 pałac uległ spaleniu a na początku XVIII w. został splądrowany przez wojska szwedzkie i od tego czasu zaczął popadać w ruinę (w 1775 r. nie posiadał dachu). Nigdy nie został odbudowany. W II ćwierci XIX wieku rozebrano jedną z wież, drugą w końcu tego stulecia. W latach 1956-1957 miała miejsce konserwacja zachowanej wieży południowo-wschodniej i rekonstrukcja jednej z arkad galerii.

 

Opracował dr Robert Jop
pracownik Zakładu Nauk Pomocniczych Historii w Instytucie Historii UMCS w Lublinie

(Opr. na podstawie: Dzieje Lubelszczyzny. T. III, Słownik historyczno-geograficzny województwa lubelskiego w średniowieczu. Opr. S. Kuraś. Warszawa 1983, s. 63; Katalog zabytków sztuki w Polsce. T. VIII, Województwo lubelskie, z. 10, powiat lubelski, s. 9; Polski Słownik Biograficzny. T. 7. Kraków 1948-1958, s. 1-10, 12-17; Rolska-Boruch I, Siedziby szlacheckie i magnackie na ziemiach zwanych Lubelszczyzną 1500-1700. Lublin 1999, s. 153-155; Szymański J, Herbarz średniowiecznego rycerstwa polskiego. Warszawa 1993, s. 176-177)